Bel fıtığı denince çoğu kişinin aklına MR gelir.
Disk, sinir, basısı…
Ama pratikte sık gördüğümüz bir şey var:
MR’daki bulgularla ağrının şiddeti her zaman uyumlu değil.
Belirgin fıtığı olup neredeyse hiç ağrısı olmayan hastalar var.
Görüntüsü daha hafif olup günlük yaşamı ciddi etkilenen hastalar var.
Demek ki mesele sadece diskin kendisi değil.
Son yıllardaki çalışmalar da bunu destekliyor.
Bel ağrısının şiddeti ve azalmasının uzun sürmesi yalnızca yapısal hasarla açıklanamıyor.
Stres düzeyi, kaygı, ağrıya verilen anlam ve hareketten kaçınma davranışı süreci etkileyebiliyor.
Bu, ağrının gerçek olmadığı anlamına gelmiyor.
Ağrı gerçek.
Ama sadece yapısal hasara tüm tabloyu açıklayamıyoruz.
Ağrının Azalması Niçin Uzun Sürüyor?
Ağrı bir uyarı mekanizmasıdır.
Normalde tehdit azaldıkça uyarı mekanizması da devre dışı kalır.
Fakat uzun süren bel ağrısında sinir sistemi hassaslaşır. Buna santral duyarlılık diyoruz.
Artık daha küçük uyaranlar bile daha yoğun ağrı olarak algılanabilir.
Bu süreçte kişi:
– Hareket ederken tedirgin olabilir
– “Fıtığım var, zarar verir miyim?” diye düşünebilir
– Görüntüye takılı kalabilir
– Her ağrıyı ilerleme işareti gibi yorumlayabilir
Zamanla hareket azalır.
Hareket azalınca dayanıklılık düşer.
Bu da ağrının daha kolay ortaya çıkmasına zemin hazırlar.
Korku–Kaçınma Döngüsü
Literatürde “fear-avoidance” modeli olarak tanımlanan durum kabaca şöyle işler:
Ağrı hissedilir →
Zarar göreceğim düşüncesi oluşur →
Hareket kısıtlanır →
Beden daha hassas hale gelir →
Ağrı daha kolay tetiklenir.
Burada mesele kişinin iradesi değildir.
Tehdit algısının yüksek kalmasıdır.
Bu tablo oluştuğunda yalnızca egzersiz yapmak bazen yeterli olmaz.
Psikolojik Faktörler Neyi Etkiler?
Bilimsel veriler şunu gösteriyor:
– Yüksek stres ağrı algısını artırabiliyor.
– Depresif duygu durumu iyileşmeyi geciktirebiliyor.
– Ağrıyı felaketleştirme tedavi yanıtını azaltabiliyor.
Bu, “ağrı psikolojik” demek değildir.
Ağrının beyin tarafından işlendiğini hatırlamak demektir.
Beyin tehdit algısını azaltabildiğinde ağrı da çoğu zaman daha yönetilebilir hale gelir.
Tedaviye Bilişsel Davranışçı Yaklaşım Neden Ekleniyor?
Kronik bel ağrısında fizik tedaviye ek olarak psikoeğitim ve Bilişsel Davranışçı Terapi’nin faydalı olduğuna dair güçlü veriler var.
Amaç:
– Yanlış ve katı inançları fark etmek
– Hareket korkusunu azaltmak
– Stresle baş etme becerisini artırmak
– Ağrıyı sürekli bir tehlike olarak algılamayı azaltmak
Bu yaklaşım ağrıyı yok saymaz.
Ağrıya verilen tepkiyi düzenlemeye çalışır.
Egzersiz Yetmez mi?
Egzersiz bel fıtığında en önemli araçlardan biri.
Fakat kişi egzersizi her an zarar verecek bir şey gibi yapıyorsa, beden gevşemekte zorlanır.
Bu nedenle güncel yaklaşım tek başına mekanik değildir:
Doğru egzersiz
Kademeli yükleme
Doğru bilgilendirme
Gerekirse psikolojik destek birlikte planlanır.
Ne Zaman Psikolojik Destek Düşünülmeli?
– 3 aydan uzun süren ağrı
– Hareketten belirgin kaçınma
– Sürekli kötüleşme beklentisi
– Uyku bozukluğu
– Günlük yaşamdan geri çekilme
Bu durumlarda multidisipliner yaklaşım daha iyi sonuç verebilir.
Bel fıtığı sadece disk meselesi değildir.
Ağrı bir doku problemi olabilir.
Ama aynı zamanda bir algı ve yorum sürecidir.
Ağrıyı küçümsemeden,
abartmadan,
bütün yönleriyle ele almak tedaviyi daha sağlam kılar.
